THA'NG TU+ DDIE^'M NHU.C

LE^ PHA`M NHA^N

 


 


 

Va`i ne't ve^` cuo^.c chie^'n Vie^.t Nam\.

 

Trong the^' ky? thu+' 20, ngoa`i hai tra^.n dde^. nha^'t va` dde^. nhi. the^' chie^'n ra, cuo^.c chie^'n Vie^.t Nam ddu+o+.c the^' gio+'i nhi`n va`o nhu+ la` mo^.t cuo^.c chie^'n co' ta^`m co+~ quo^'c te^' to lo+'n, co`n ho+n ca? tra^.n chie^'n Trie^`u Tie^n, vo+'i nhie^`u quo^'c gia can du+. ho+n, vo+'i tho+`i gian la^u da`i ho+n, va` vo+'i nhie^`u cuo^.c ho^.i nghi. quo^'c te^' ddu+o+.c nho'm ho.p ho+n\... Nhu+ng ca'c dda(.c ddie^?m ddo' kho^ng pha?i la` nhu+~ng ddie^`u muo^'n ba`n tha?o o+? dda^y.\. Trong khuo^n kho^? ba`i vie^'t na`y, chi? xin to'm lu+o+.c qua ca'c giai ddoa.n chi'nh, dde^? ddi dde^'n ke^'t cuo^.c cu?a no', i't nha^'t la` ke^'t cuo^.c cu?a mo^.t giai ddoa.n nu+~a, trong cuo^.c chie^'n co`n da`i, trong cao tra`o dda^'u tranh cho tu+. do da^n chu? cu?a no`i gio^'ng Vie^.t\.

 

DDe^. nhi. the^' chie^'n cha^'m du+'t mu`a xua^n na(m 1945, be^n tro+`i A^u qua^n ddo^.i pha't xi't bi. lie^n qua^n Nga, My~ va` Anh nghie^`n na't, la~nh tho^? DDu+'c bi. chie^'m ddo'ng\. Phi'a Šo^ng Nam A' va` Tha'i Bi`nh Du+o+ng, qua^n phie^.t Nha^.t dda^`u ha`ng vo^ ddie^`u kie^.n, bo^. ddo^.i phu` tang bi. gia?i gio+'i\. Tu+` na(m 1946 dde^'n 1948, ca'c nha^n va^.t dda^`u xo? cu?a pha't xi't DDu+'c va` qua^n phie^.t Nha^.t bi. ddu+a ra ca'c to`a a'n quo^'c te^' dde^? xe't xu+? ve^` ca'c to^.i pha.m chie^'n tranh ta^`y tro+`i, vo+'i nhu+~ng ba?n a'n nghie^m kha('c, tu+o+ng xu+'ng vo+'i to^.i tra.ng\.

 

Vi` nhu ca^`u chi'nh tri. va` kinh te^', Pha'p vo^.i va~ ddu+a qua^n tro+? la.i chie^'m ddo'ng thuo^.c ddi.a DDo^ng Du+o+ng, ta.o ly' do chi'nh dda'ng dde^? Nga va` Ta^`u co^.ng nha`o vo^ ye^?m tro+. mo.i ma(.t cho Ho^` Chi' Minh va` be` lu~ cu+o+'p quye^`n cai tri. Vie^.t Nam\. Chie^u ba`i tuye^n-truye^`n chi'nh-tri. ra^'t la` xo^m tu., ha^'p da^~n, ddo^'i vo+'i gio+'i tre?, co`n thi vi. nu+~a la` dda(`ng kha'c : dda'nh dduo^?i ngoa.i xa^m, da`nh la.i ddo^.c la^.p (!)

 

Li.ch su+? ca^.n dda.i dda~ pho+i ba`y ro~ ra`ng, ddo' chi? la` ma`n dda^`u cu?a nghi~a vu. quo^'c te^' ba`nh tru+o+'ng chu? nghi~a vo^ sa?n, ma` gia(.c Ho^` dda~ ddu+o+.c u?y nhie^.m pha?i thi ha`nh, dde^? dda'nh ddo^?i la^'y vie^.c ddu+o+.c giu'p ddo+~ cho cu+o+'p ddoa.t quye^`n ha`nh\. Sau na`y, khi vie^.t co^.ng dda~ cu+o+~ng chie^'m tro.n la~nh tho^? hi`nh chu+~ S ro^`i, dda^'t nu+o+'c va` nha^n da^n Vie^.t Nam pha?i tra? no+. nhu+ the^' na`o, mo^~i mo^.t ngu+o+`i Vie^.t trong the^' he^. co`n hi't tho+? ho^m nay, ke^? ca? vie^.t co^.ng, dde^`u la` mo^.t nha^n chu+'ng li.ch su+?\. Vie^.t Nam dda~ ddo^.c la^.p ra sao \? Ngu+o+`i da^n Vie^.t dda~ co' tu+. do chu+a, ma(.c du` hie^.n nay ddang na(`m du+o+'i quye^`n cai tri. cu?a chi'nh ta^.p ddoa`n ngu+o+`i Vie^.t nga`y tru+o+'c dda~ lo+'n tie^'ng ho^ ha`o da`nh la.i ddo^.c la^.p tu+. do, dde^? bi`nh dda(?ng giai ca^'p, dde^? nha^n da^n la`m chu? \?

 

Cho dde^'n giu+~a tha^.p nie^n 1950, ma^~u quo^'c DDa.i Pha'p dda~ hoa`n toa`n kie^.t que^., vi` kinh te^' lu.n ba.i, kho^ng ye^?m tro+. no^~i cho ddoa`n qua^n vie^~n chinh mang co+` tam-ta`i ddi dda`n a'p ca'c phong tra`o no^?i da^.y o+? DDo^ng Du+o+ng va` o+? Ba('c Phi (Maroc, Alge'rie)\. Ca(n cu+' DDie^.n Bie^n Phu? phi'a nam ti?nh Lai Cha^u, ga^`n sa't bie^n gio+'i Phong Saly, ti?nh cu+.c ba('c nu+o+'c La`o, bi. bie^?n ngu+o+`i co^.ng qua^n tra`n nga^.p na(m 1954\. Do su+. sa('p xe^'p va` ddo^`ng thua^.n cu?a Anh, Pha'p, My~, Nga va` Ta`u, nga`y 20 tha'ng 7 na(m ddo', nu+o+'c Vie^.t Nam bi. chia ddo^i theo la(`n ranh so^ng Be^'n Ha?i o+? vi~ tuye^'n 17\. Ga^`n ca? trie^.u ngu+o+`i Vie^.t sinh tru+o+?ng tre^n dda^'t Ba('c, dda~ bo? no+i cho^n nhau ca('t ro^'n dde^? di cu+ va`o nam la'nh na.n co^.ng sa?n…\. O^ng Ngo^ DDi`nh Die^.m ddu+o+.c vi. Ho^`ng Y My~ Francis Spellman giu'p ddo+~, va^.n ddo^.ng chi'nh quye^`n Hoa Ky` ye^?m tro+., ddu+a ve^` mie^`n nam VN dde^? tha`nh la^.p chi'nh phu?\. O^ng Die^.m dda~ la^.p tu+'c mo+? cuo^.c tru+ng ca^`u da^n y', trua^'t phe^' vua Ba?o DDa.i, la^.p ne^n ne^`n DDe^. Nha^'t Co^.ng Ho`a o+? mie^`n nam\. Na(m 1956, cuo^.c to^?ng tuye^?n cu+? dde^? tho^'ng nha^'t ba('c nam dda~ kho^ng xa?y ra\. Thay va`o ddo', la` cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t dda^~m ma'u o+? ngoa`i ba('c, chi'nh-sa'ch la` cu?a dda?ng nha^.p-ca?ng tu+` Trung co^.ng, ddo^`-te^? thi ha`nh la` Tru+o+`ng Chinh : vo+. cho^`ng to^' ca'o nhau, con cha'u dda^'u to^' chu+?i bo+'i dda'nh dda^.p cha me. o^ng ba`\...

 

Mie^`n Nam tu+o+ng ddo^'i ddu+o+.c tha'i bi`nh an la.c cho dde^'n cuo^'i tha^.p nie^n ddo'\. Nhu+ng ro^`i na(m 1959, trung u+o+ng dda?ng bo^. co^.ng sa?n Ha` No^.i ra nghi.-quye^'t, tha`nh la^.p "ma(.t tra^.n gia?i pho'ng" dde^? tho^n ti'nh mie^`n nam\. Cuo^'i na(m 1960, co^.ng qua^n chie^'m qua^.n ly. So^ng Be' thuo^.c ti?nh Phu+o+'c Long, co^ng bo^' cu+o+ng li~nh, ra ma('t Ma(.t Tra^.n Da^n To^.c Gia?i Pho'ng Mie^`n Nam, vo+'i ban tham mu+u tri`nh la`ng go^`m ca'c khoa ba?ng tri' ngu?, ca'ch ma.ng ta`i tu+?, kha'ng chie^'n la~ng ma.n Nguye^~n Hu+~u Tho., Huy`nh ta^'n Pha't, Du+o+'ng Quy`nh Hoa…\. Ve^` ma(.t qua^n su+., CS Ha` No^.i cho na^ng ta^`m hoa.t ddo^.ng dda'nh pha' tu+` giai ddoa.n du-ki'ch-chie^'n (vo+'i du ki'ch, giao lie^n) le^n giai ddoa.n va^.n ddo^.ng-chie^'n (vo+'i ca'c ddo+n vi. le^n dde^'n ca^'p tie^?u ddoa`n chu? lu+.c ti?nh, trung ddoa`n chu? lu+.c mie^`n), mo+? dda^`u cho ca'c tra^.n dda'nh nhu+ A^'p Ba('c, DDo^`ng Xoa`i, Bi`nh Gia?, Phu+o+'c Ta^n…\.

 

DDe^. Nha^'t Co^.ng Ho`a cu?a mie^`n Nam ba('t dda^`u co' da^'u ve^'t suy ye^'u ra.n nu+'t\. Nhu+~ng u+u ddie^?m cu?a ca' nha^n co^' To^?ng Tho^'ng Ngo^ DDi`nh Die^.m, nhu+ thanh lie^m, tinh tha^`n quo^'c gia cao ddo^., v.v\... kho^ng co`n kho?a la^'p no^~i nhu+~ng khuye^'t ddie^?m cu?a chi'nh ca' nha^n o^ng ta, nhu+ cai tri. cu+'ng nha('c, suy to^n, xem no^.i ca'c, qua^n ddo^.i va` da^n chu'ng nhu+ con cha'u…\.. Te^. ha.i ho+n nu+~a, la` nhu+~ng ha`nh ddo^.ng thie^?n ca^.n, pha' hoa.i ne^`n co^.ng ho`a son tre? ta.i mie^`n Nam cu?a vo+. cho^`ng o^ng Ngo^ DDi`nh Nhu o+? trung u+o+ng va` o+? ha?i ngoa.i, ba`n tay sa('t cu?a la~nh chu'a vo^ ho.c Ngo^ DDi`nh Ca^?n o+? mie^`n Trung\. Gio.t nu+o+'c la`m tra`n dda^`y ly nu+o+'c, ddu+a dde^'n su+. ca'o chung cu?a nha` Ngo^, la` nhu+~ng ha`nh ddo^.ng phong kie^'n va` tham-sa^n-si cu?a nha` tu ma` lo`ng-tra^`n-co`n-to+-vu+o+ng-khanh-tu+o+'ng Ngo^ DDi`nh Thu.c\... Vu. co+` Pha^.t gia'o bu`ng no^? lo+'n, ca'n bo^. cao ca^'p co^.ng sa?n xa^m nha^.p tra` tro^.n, ddo^? da^`u va`o lu+?a\. Ha^.u phu+o+ng mie^`n Nam na't be't\. Ca'i che^'t tha?m cu?a hai anh em o^ng Die^.m Nhu mo+? dda^`u cho mo^.t giai ddoa.n nhie^~u nhu+o+ng mo+'i ta.i mie^`n Nam vu+`a ye^n o^?n ddu+o+.c va`i na(m: giai ddoa.n mu'a may quay cuo^`ng cu?a mo^.t so^' ca'c o^ng tu+o+'ng…\.

 

Hi`nh a?nh tha?m tu+? cu?a hai anh em o^ng Die^.m Nhu, do ba`n tay va^'y ma'u cu?a chi'nh ca'c tu+o+'ng ta' "con nuo^i " o^ng Die^.m nga`y tru+o+'c, dda~ tro+? tha`nh mo^'i a'm a?nh chi'nh trong ta^m tri' ca'c o^ng tu+o+'ng ca^`m quye^`n\. Hie^'m hoi la('m mo+'i tha^'y mo^.t ddo^i tru+o+`ng ho+.p tro.ng tra'ch ddu+o+.c trao pho' ddu'ng va`o tay nhu+~ng ngu+o+`i ta`i tri' ddu+'c ddo^., hay co' kinh nghie^.m cu`ng tha`nh ti'ch\. Co`n thu+o+`ng thi` ca'c o^ng tu+o+'ng ca^`m quye^`n chi? xu+? du.ng nha^n-su+. ho. ha`ng tha^n thi'ch trung tha`nh, dde^? ba?o ve^. che^' ddo^., pho`ng khi co' dda?o cha'nh hay chi?nh ly' ! Ba?o ve^. che^' ddo^. dda~ tro+? ne^n u+u tie^n ha`ng dda^`u, co`n nguye^n ta('c la~nh dda.o chi? huy dde^? xa^y du+.ng chi'nh phu? va` qua^n lu+.c, nha(`m hu+~u hie^.u ho'a co^ng cuo^.c cho^'ng co^.ng, dda~ bi. ha. xuo^'ng ha`ng thu+' ye^'u !

 

Tua^`n tu+. ca'c tu+o+'ng "Big Minh", ro^`i dde^'n tu+o+'ng ra^u de^ Nguye^~n Kha'nh, ro^`i chi?nh ly', ro^`i dda?o cha'nh, ro^'i la.i chi?nh ly'…\. cho dde^'n khi hai tu+o+'ng Thie^.u Ky` ddu+'ng ra la^.p ne^n ne^`n DDe^. Nhi. Co^.ng Ho`a\. CS Ha` No^.i be`n chu.p la^'y co+ ho^.i, na^ng cu+o+`ng ddo^. chie^'n su+., tu+` giai ddoa.n va^.n ddo^.ng chie^'n, le^n giai ddoa.n tra^.n ddi.a chie^'n, vo+'i su+. tham du+. cu?a ca'c dda.i ddo+n vi. tu+` ca^'p su+ ddoa`n tro+? le^n\. Mo+? ma`n cho giai ddoa.n na`y, su+ ddoa`n 325-B chi'nh quy Ba('c vie^.t tham chie^'n la^`n dda^`u tie^n tre^n chie^'n tru+o+`ng mie^`n Nam, vo+'i tra^.n co^n ddo^`n dda? vie^.n mu`a xua^n na(m 1965 ta.i tra.i Lu+.c lu+o+.ng DDa(.c bie^.t DDu+'c Co+ phi'a ta^y nam ti?nh Kontum, chi? ca'ch bie^n gio+'i ti?nh Ratanakiri cu?a Mie^n co' 10 ca^y so^'\. Chie^'n ddoa`n 2 Nha?y Du` cu?a Qua^n Lu+.c Mie^`n Nam ddu+o+.c kho^ng va^.n le^n bie^n gio+'i dde^? gia?i to?a a'p lu+.c\. Su+ ddoa`n 325-B co^.ng qua^n, ban nga`y ru't lui ve^` be^n kia dda^'t Mie^n an toa`n, dde^? chi?nh bi., ta?n thu+o+ng, tie^'p te^', bo^? sung\. DDe^m dde^'n, tung 2 trung ddoa`n (6 tie^?u ddoa`n) sang ddo^`n DDu+'c Co+ dde^? xa lua^n chie^'n vo+'i 2 tie^?u ddoa`n 3 va` 8 Nha?y Du`\. Sau 3 tua^`n le^~ dda'nh vu`i, qua^n Nha?y Du` mie^`n Nam giu+~ vu+~ng ddu+o+.c tra^.n tuye^'n\. Su+ ddoa`n 325-B pha?i di chuye^?n kho?i vu`ng tra^.n ddi.a, vi` thie^.t ha.i na(.ng ne^`, kho^ng co`n kha? na(ng pho'ng ca'c mu~i ta^'n ki'ch\. Chie^'n lo+.i pha^?m ba('t ddu+o+.c tre^n tra^.n ddi.a cho tha^'y, ngay tu+` tra^.n dda^`u tay cu?a giai ddoa.n tra^.n ddi.a chie^'n, qua^n chi'nh quy Ba('c vie^.t dda~ ddu+o+.c trang bi. to^'i ta^n ho+n qua^n lu+.c mie^`n Nam : ho. dda~ xu+? du.ng tie^?u lie^n to^'i ta^n AK-47, su'ng cho^'ng co+ gio+'i B-40, dda.i lie^n 12.8 ly, su'ng pho`ng kho^ng 37 ly v.v\... trong khi Nha?y Du` mie^`n Nam va^~n co`n du`ng su'ng tru+o+`ng M-1, su'ng carbine, che^' ta.o tu+` tru+o+'c Še^. nhi. the^' chie^'n !

 

Phi'a Hoa Ky` thi`, vi` nhu ca^`u chi'nh tri. chie^'n lu+o+.c ddu+o+`ng da`i, dda~ tie^`n ha^.u ba^'t nha^'t trong vie^.c le`o la'i cuo^.c chie^'n o+? Vie^.t Nam, to`a nha` tra('ng cu+' va`i na(m la.i thay tha^`y ddo^?i chu? mo^.t la^`n\. To^'n ke'm tie^`n ba.c xu+o+ng ma'u tre^n chie^'n tru+o+`ng, ba^'t o^?n chi'nh tri. ta.i ha^.u phu+o+ng, ngu+o+`i My~ dda~ ddo+n phu+o+ng quye^'t ddi.nh a`o a.t ddo^? qua^n va`o Vie^.t Nam, hy vo.ng ti`m kie^'m mo^.t u+u the^' qua^n su+. nhanh cho'ng, ha^`u co' the^? dda'p u+'ng thua^.n lo+.i cho ca'c nhu ca^`u chi'nh tri. cu?a dda?ng ca^`m quye^`n\. Vie^.c ddo^? qua^n a`o a.t va`o Vie^.t Nam na`y, dda~ ddu+o+.c ngu+o+`i Pha'p nhi`n tha^'y va` nha^.n hie^?u nhu+ la` he^. lua^.n ta^'t nhie^n cu?a vie^.c Hoa Ky` kho^ng cho pho'ng pha'o co+ B-29 can thie^.p tru+o+'c dda^y, dde^? cho DDie^.n Bie^n Phu? tha^'t thu?, ha^`u ha^'t ca(?ng va` thay the^' Pha'p kie^?m soa't DDo^ng Du+o+ng\. Tu+` tha'i ddo^. tha^n thie^.n, tri a^n ngu+o+`i li'nh My~ dda~ dda'nh dduo^?i qua^n DDu+'c ra kho?i la~nh tho^? Pha'p na(m 1945, ngu+o+`i Pha'p dda~ ddo^?i sang tha'i ddo^. thu` nghi.ch khinh bi? My~\. Chu+a ddu?, ngu+o+`i Pha'p co`n gia^.n ca' che'm tho+'t, he^'t lo`ng ho^~ tro+. Le^ DDu+'c Tho. va` Nguye^~n Thi. Bi`nh, ga^y ra^'t nhie^`u phu+o+ng ha.i cho co^ng cuo^.c chie^'n dda^'u tu+. ve^. cu?a mie^`n Nam Vie^.t Nam\.

 

Ma(.c cho to`a Ba.ch O^'c no^n no'ng, ma(.c cho Ngu~ Gia'c DDa`i tho^i thu'c, qua^n lu+.c My~ chu+a he^` co' kinh nghie^.m ca'ng dda'ng mo^.t cuo^.c chie^'n tranh phi quy u+o+'c, ngu+o+`i li'nh GI chu+a he^` ne^'m mu`i chie^'n tranh kho^ng gio+'i tuye^'n, ngo+ nga'c tru+o+'c ddi.ch qua^n "vo^ hi`nh", cha? co' qua^n phu.c ! My~ ba^.n ro^.n o+? Vie^.t Nam, ne^n dda~ lo+i tay trong vie^.c ye^?m tro+. Do Tha'i ta.i vu`ng tro+`i A? Ra^.p thu` nghi.ch\. Tha'ng 10 na(m 1973, nha^n nga`y tha'nh le^~ Yom Kipur cu?a Do Tha'i Gia'o, vo+'i su+. tro+. giu'p cu?a Syria va` Jordan, Ai Ca^.p dda~ ba^'t tha^`n ddu+a kho^ng qua^n va` thie^'t gia'p ta^'n co^ng sa^u va`o la~nh tho^? Do Tha'i, dda.t ddu+o+.c ye^'u to^' ba^'t ngo+`, va` ga^y thie^.t ha.i dda'ng ke^? cho Do Tha'i dde^? ru+?a mo^'i nhu.c cu?a "cuo^.c chie^'n 6 nga`y" tre^n sa ma.c Sinai nga`y tru+o+'c\. Ngoa.i Tru+o+?ng Kissinger cu?a Hoa Ky` la` ngu+o+`i My~ go^'c Do Tha'i, dda~ co' the^m mo^.t ly' do nu+~a dde^? hie^.p lu+.c vo+'i te^n co^n ddo^` Le^ DDu+'c Tho., co^.c ca(`n ha(`n ho.c e'p dinh DDo^.c La^.p pha?i dda(.t bu't ky' va`o thoa? hie^.p ngu+ng ba('n o+? Paris\. Kissinger la^.p ddu+o+.c dda.i co^ng vo+'i ma^~u quo^'c Do Tha'i, ke'o My~ ra kho?i sa^n kha^'u DDo^ng Du+o+ng, dde^? Do Tha'i la.i ddu+o+.c u+u tie^n ye^?m tro+.\... Le^ DDu+'c Tho. thi` ngo^ng nghe^nh hung ha~n nhu+ mo^.t tay anh chi. cho+. Ca^`u Muo^'i\.

 

My~ hi' hu+?ng ru't lui trong danh du+. (!), ke'o theo ca'c ye^?m tro+. sinh tu+? ca^`n thie^'t cho chie^'n tru+o+`ng ddang so^i ddo^.ng nga(.t nghe`o\. Co^.ng qua^n ddu+o+.c Lie^n So^ ta(ng cu+o+`ng dda.i pha'o ta^`m da`i 130 ly, 152 ly, chie^'n xa T-54, ho?a tie^~n ddi.a - ddi.a SA-2, ho?a tie^~n ddi.a kho^ng SA-7\. Tu+` cuo^'i na(m 1973, the^' gio+'i no'i chung, Hoa Thi.nh DDo^'n va` Ha` No^.i no'i rie^ng, dde^`u dda~ bie^'t ro~ so^' pha^.n cu?a mie^`n Nam Vie^.t Nam, so^' pha^.n cu?a con ca' ddang na(`m tre^n tho+'t, vo+'i nhu+~ng ddie^`u khoa?n vo^ ly', chi? co' tu+` bi. thu+o+ng cho dde^'n che^'t cu?a hie^.p ddi.nh Ba Le^ ! Trong ca'i nga(.t nghe`o vo^ vo.ng ddo', to^.i nghie^.p cho ngu+o+`i li'nh chie^'n cu?a Qua^n Lu+.c Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a, va^~n cha(.t tay su'ng ca.n dda.n, ddu+a a'o tra^.n mong manh ra tru+o+'c ho?a lu+.c hu`ng ha^.u cu?a toa`n kho^'i co^.ng tre^n the^' gio+'i, ddang ddu+o+.c le^.nh cu?a DDie^.n Ca^?m Linh do^`n he^'t va`o dde^? dda^?y ma.nh cho Ha` No^.i du+'t ddie^?m\... Cuo^'i tha'ng 4 na(m 1975, vie^.c gi` pha?i xa?y ra, dda~ xa?y ra\. Vie^n tu+o+'ng Tu`y vie^n Qua^n su+. cu?a to`a dda.i su+' Anh nha^.n xe't : "kho^ng ai nghi~ ra(`ng qua^n lu+.c mie^`n nam co' the^? ca^`m cu+. ddu+o+.c dde^'n 6 tha'ng\. Nhu+ng ho. dda~ ke'o da`i ddu+o+.c dde^'n hai ba na(m\... "

 

DDo'n gio' tro+? co+`

 

Sau nga`y tan dda`n xa?y nghe' 30 tha'ng 4 na(m 1975, ga^`n 3 trie^.u ngu+o+`i Vie^.t dda~ ba^'t cha^'p hie^?m nghe`o, ti`m mo.i ca'ch ra ddi dde^? la'nh na.n co^.ng sa?n\. DDa`n chim Vie^.t li`a to^? na`y dda~ ta?n ma'c ddi kha('p bo^'n phu+o+ng tro+`i, va` hie^.n ddang so^'ng ra?i ra'c tre^n nhie^`u chu.c quo^'c gia kha('p hoa`n vu~\. Ha`ng na(m, mo^~i ddo^. tha'ng tu+ ve^`, ngu+o+`i Vie^.t cho^'i bo? co^.ng sa?n, ngu+o+`i Vie^.t na.n nha^n cu?a co^.ng sa?n, dde^`u tu+. ti`m dde^'n nhau ha`n huye^n, sinh hoa.t\. Tha'ng tu+ ddu+o+.c ho. go.i la` tha'ng tu+ dden\. Va` nga`y 30 tha'ng 4 ddu+o+.c go.i la` Nga`y Quo^'c Ha^.n\. Sau tho+`i gian va`i na(m bi-bo^ ca'i mo^'t ma'n ve^` tha`nh, vie^.t co^.ng dda~ sa'ng ma('t ra, nhi`n tha^'y vai tro` quan tro.ng va` nhie^`u y' nghi~a cu?a kho^'i ngu+o+`i Vie^.t o+? ha?i ngoa.i. Va` co^.ng sa?n dda~ tho^i go.i dda`n chim vie^~n xu+' la` Vie^.t kie^`u pha?n ddo^.ng nu+~a, thay va`o ddo' ba(`ng 4 chu+~ Vie^.t kie^`u Ye^u Nu+o+'c!

 

Qua nhu+~ng nhie^~u nhu+o+ng dda~ trie^`n mie^n gia'ng xuo^'ng dda^`u da^n to^.c Vie^.t, tie^'ng me. Vie^.t Nam dda~ co' nhie^`u ddo^?i thay, kho^ng pha?i thay ddo^?i theo hu+o+'ng dde.p dde~, ma` chi? la` nhu+~ng ddo^?i thay me'o mo', ghe^ to+?m\. Vi' du. nhu+, mo^~i la^`n nghe co^.ng sa?n no'i dde^'n hai chu+~ ye^u nu+o+'c, thi` ai cu~ng no^?i da ga`, vi` mo.i ngu+o+`i dde^`u nghi~ dde^'n ha`nh ddo^.ng ba'n nu+o+'c cho chu? thuye^'t ngoa.i lai vo^ sa?n quo^'c te^', dde^? dda'nh ddo^?i la^'y vie^.c ddu+o+.c giu'p ddo+~ tranh cu+o+'p quye^`n ha`nh\. Vi' du. nhu+, mo^~i la^`n nghe co^.ng sa?n no'i dde^'n hai chu+~ "nha^n da^n", la` ngu+o+`i ta ru`ng mi`nh nghi~ dde^'n nhu+~ng ba`n tay va^'y ma'u cu?a dda^'u to^' ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, cu?a co^ng an tri., cu?a nhu+~ng ma`n che'm gie^'t thu? tie^u da^n chu'ng kinh hoa`ng trong dda^'u tranh giai ca^'p dde^? tie^'n dde^'n vo^ sa?n chuye^n chi'nh !\. Vi' du. nhu+, mo^~i khi nghe dde^'n hai chu+~ gia?i pho'ng, la` ngu+o+`i ta nghi~ dde^'n bo.n ca'ch ma.ng ta`i tu+?, kha'ng chie^'n la~ng ma.n Nguye^~n Hu+~u Tho., Du+o+ng Quy`nh Hoa, Huy`nh ta^'n Pha't\. Ga^`n dda^y ho+n nu+~a, khi nghe dde^'n hai chu+~ kha'ng chie^'n, la` ngu+o+`i ta\... khie^'n cha'n, nghi~ dde^'n do`ng ho. Hoa`ng Co+ gian manh bi.p bo+.m, a(n cu+o+'p tie^`n cu?a ddo^`ng ba`o ye^?m tro+. cho a^'p-u? cho^'ng co^.ng, bo? tu'i la^.p co+ so+? kinh ta`i, dde^? ro^`i ba^y gio+` quay la.i tha`nh la^.p ba(ng dda?ng, la`m cai tha^`u, ca'ng dda'ng nhu+~ng di.ch vu. ma` dda?ng kho^ng the^? ddu+a co^ng-an ddo^.i no'n co^'i mang de'p ra^u ra xu+' ngu+o+`i tu+. la`m la^'y, trong mu+u toan "qua?n ly' ddo+`i em" cu?a ga^`n 3 trie^.u ngu+o+`i Vie^.t o+? ha?i ngoa.i…\.

 

Chi? va`i na(m sau nga`y 30 tha'ng 4 na(m 1975, nhu+~ng te^n khoa ba?ng tri' ngu?, no co+m a^'m ca^.t la`m chi'nh tri. ddo'n gio', dda~ tu. ta^.p nhau o+? mo^.t bie^.t thu+. sang tro.ng ta.i vi.nh Cu+.u Kim So+n, dde^? vu+`a ddo'n mu+`ng te^n pha?n ti?nh cuo^.i Bu`i Ti'n, vu+`a u+o+'m thu+? ma`n tro+? co+` dda^`u tie^n : go.i tha'ng tu+ la` tha'ng tu+ xanh, thay vi` nga`y quo^'c ha^.n hay tha'ng tu+ dden\. Chuye^.n ca('c ke` ddo^?i ma`u na`y kho^ng tha`nh, vi` pha?n u+'ng ddi'ch dda'ng cu?a ngu+o+`i Vie^.t na.n nha^n co^.ng sa?n o+? vu`ng vi.nh\. Bo.n tie^n phuo^ng tro+? co+` cu.p tai li?nh ma^'t\. Cho dde^'n na(m ngoa'i dda^y, trung-u+o+ng dda?ng bo^. co^.ng sa?n Ha` No^.i dda~ ddi'ch tha^n ra nghi. quye^'t so^' 36, dde^? ddo^'i pho' vo+'i khu'c ruo^.t nga`n da^.m, ca'i te^n mo+'i ma` Pha.m The^' Duye^.t, chu? ti.ch Ma(.t tra^.n To^? quo^'c vie^.t co^.ng dda~ go.i kho^'i ngu+o+`i Vie^.t ha?i ngoa.i, khi cu.ng ly sa^m banh the^'t dda~i te^n tro+? co+` thu+' hai : o^ng con ca^`u tu+. leo me tre`o sa^'u Nguye^~n Cao Ky` …\. Ba^y gio+` dda~ co' tie^`n muo^n ba.c ti? trong tay, co' ta`i tro+. chi? dda.o, ne^n khi ca^u loa.i ca' ddo'n gio' na`o, thi` co^.ng sa?n ne'm ra loa.i mo^`i ddo'\. Cho ne^n ga^`n hai na(m nay, di.ch ddo'n gio' la.i bo^~ng du+ng ddu+o+.c mu`a\. Sa'ch ba'o va` tin tu+'c Vie^.t ngu+~ tre^n ca'c ma.ng lu+o+'i dda~ no'i ra^'t nhie^`u ve^` ca'c te^n ddo'n gio' tro+? co+` na`y, o+? dda^y chi? xin ghi la.i va`i tru+o+`ng ho+.p dda(.c bie^.t, ddie^?n hi`nh cho thua^.t xu+? du.ng xa?o ngo^n dde^? tung ho?a mu`\...

 

Tru+o+'c he^'t la` o+? trong quo^'c no^.i\. Con ngu+o+`i tro+? co+` tie^u bie^?u nha^'t o+? be^n trong, la` Nguye^~n DDan Que^'\. Cuo^'i the^' ky? thu+' 20, trong mo^.t chuye^'n co^ng ta'c Šo^ng Nam A', ba` ngoa.i tru+o+?ng Madeleine Albright cu?a Bill Clinton co' du+`ng la.i Ha` No^.i nga`y 25 tha'ng 8 na(m 1999\. O^ng Que^' ddu+o+.c vie^.t co^.ng da`n xe^'p cho tie^'p xu'c vo+'i pho'ng vie^n Reuter, va` o^ng ta tuye^n bo^' : "Ta.i Vie^.t Nam, chu'ng to^i muo^'n ddoa`n ke^'t la.i toa`n the^? da^n chu'ng, va` que^n ddi nhu+~ng chia re~ tru+o+'c kia giu+~a chu? nghi~a co^.ng sa?n va` chu? nghi~a quo^'c gia\. Chu'ng to^i muo^'n ga.t bo? ra mo^.t be^n chu? nghi~a co^.ng sa?n cu?a qua' khu+', dde^? mo+? ra mo^.t con ddu+o+`ng mo+'i …\. " - O^ng Que^' lu'c ba^'y gio+` ddang tha^n ca' cha^.u chim lo^`ng, ma` cu+' vo+` vi?n nhu+ la` o+? Vie^.t Nam dda~ co' quye^`n tu+. do a(n no'i ro^`i va^.y. CS dda~ cho ca'c tho^ng ta^'n xa~ quo^'c te^' va`o xie^'c tu+` la^u, chu'ng ta chu+a ai que^n nhu+~ng ba?n tin cu?a dda`i BBC trong tha'ng 4 dden ! O^ng Que^' va` vie^.t co^ng co' the^? ta.o ddu+o+.c ho?a mu` vo+'i ho., chu+' kho^ng che ma('t ddu+o+.c ngu+o+`i mi`nh\. Ca^`n pha?i no'i the^m la`, tha'ng 4 na(m 75, o^ng Que^' dda~ o+? la.i, nhu+ng kho^ng ddu+o+.c tro.ng du.ng nhu+ Tony Nguye^~n Xua^n Oa'nh, ma` la.i ddu+o+.c go+?i ddi na(`m a^'p vi` a(n no'i ba^'t ma~n\. Ne^'m ddu? mu`i ta^n kho^? ro^`i, o^ng Que^' muo^'n ddo^?i gio' cho ddo+~ ta^'m tha^n gia`, ne^n tho+? ra mu`i ddo'n gio'\. Va` ve.m dda~ dda.o die^~n cho o^ng tro+? co+`\. No'i va^.y, co' oan uo^?ng cho o^ng Que^' hay kho^ng \? O^ng ddang o+? tu`, nha^'t la` o+? tu` co^.ng sa?n, ai cho co'c tu+. do mo+? mie^.ng \? Va` nha^'t la` la`m sao co' the^? tu+. ddi ga(.p pho'ng vie^n Reuter \? Ngu+o+`i Vie^.t Nam, bie^'t vie^.t co^.ng, ai cu~ng ro~ ca'i tro` na`y !

 

Tie^'p dde^'n la` chuye^.n ddo'n gio' tro+? co+` o+? ha?i ngoa.i\. Nhie^`u la('m\. Nhu+ cho' tha'ng ba?y trong hai na(m ga^`n dda^y. Tie^u bie^?u nha^'t, pha?i ke^? tru+o+`ng ho+.p Le^ Xua^n Khoa, thuo^.c "Nho'm Nghie^n cu+'u Quo^'c te^' " cu?a DDa.i Ho.c John Hopkins o+? Hoa Thi.nh DDo^'n\. O^ng Khoa vie^'t : "Sau khi dda~ ga.n lo.c la^.p tru+o+`ng chi'nh tri. cu?a ddo^i be^n dde^? xa'c ddi.nh ba?n cha^'t tha^.t su+. cu?a no' trong li.ch su+?, cuo^.c chie^'n 1955-1975 pha?i ddu+o+.c go.i la` mo^.t cuo^.c no^.i chie^'n, ddo^`ng tho+`i la` mo^.t cuo^.c chie^'n tranh u?y nhie^.m "\. Chie^'n tranh u?y nhie^.m \? Va^'n dde^` na`o cu~ng co' the^? ddu+o+.c nhi`n va`o tu+` nhie^`u go'c ddo^. kha'c nhau\. O+? dda^y, ha~y thu+? nhi`n tu+` go'c nhi`n ddo+n gia?n nha^'t : ne^'u no'i chie^'n tranh u?y-nhie^.m, thi` chi? ddu'ng ddu+o+.c co' pha^n nu+?a, pha^n nu+?a ve^` hu+o+'ng co^.ng sa?n Ba('c vie^.t\. Ca? hai mie^`n nam ba('c dde^`u co' nha^.n vie^.n tro+., nha^'t la` qua^n vie^.n\. Nha^.n giu'p ddo+~, ta^'t pha?i co' ddie^`u kie^.n\. Nhu+~ng ddie^`u kie^.n do My~ a'p dda(.t le^n mie^`n Nam, chi? gio+'i ha.n trong phu+o+ng thu+'c ddie^`u ha`nh cuo^.c chie^'n, nha(`m co^' dda.t dde^'n mo^.t tha`nh qua? gio+'i ha.n ro~ re^.t, la` nga(n cha(.n la`n so'ng ddo?, tu+'c la` chi? pho`ng thu?, tu+'c la` chie^'n tranh tu+. ve^.\... Co`n ddo^'i vo+'i Ho^` Chi' Minh va` dda'm ddo^` te^?, thi` ddie^`u ddu+o+.c u?y nhie^.m la.i la` nghi~a vu. ba`nh tru+o+'ng, dde^? tie^'n nhanh tie^'n ma.nh le^n vo^ sa?n quo^'c te^' chuye^n chi'nh, ddu+a to^?-quo^'c Vie^.t Nam ra la`m mo^.t con cho^'t thi' tre^n ba`n co+` chie^'n tranh la.nh !

 

Ba^y gio+` ha~y no'i dde^'n hai chu+~ no^.i chie^'n\. Tre^n dda^y, chu'ng to^i dda~ co^' ga('ng to'm lu+o+.c ha^`u quy' vi. ca^u chuye^.n cuo^.c chie^'n mu+o+`i nga`n nga`y, co^ ddo.ng la.i tre^n mo^.t hai trang ba'o, theo nha~n quan cu?a nhu+~ng na(m tha'ng tru+.c tie^'p can du+. va`o cuo^.c chie^'n\. Xin thu+? ho?i : chu? thuye^'t Ma'c Le^ tu+` dda^u dde^'n, no' co' pha't sinh ra o+? gia?i dda^'t hi`nh chu+~ S hay kho^ng \? Xin ho?i : phu+o+ng sa'ch dda^'u to^' trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t na(m 1956 o+? dda^u ma` ra \? Co' pha?i do Tru+o+`ng Chinh tu+. du+.ng le^n kho^ng, hay la` do dda?ng co^.ng sa?n DDo^ng du+o+ng ra^.p khuo^n theo dda`n anh ta^`u co^.ng \? Xin ho?i : Tro` co^ng no^ng (bie^?u tu+o+.ng la` bu'a lie^`m), tro` dda^'u tranh giai ca^'p dda^~m ma'u tu+` dda^u ma` co' \? Co' pha?i tu+` anh ca? Lie^n So^ hay kho^ng \? No^.i chie^'n la` no^.i chie^'n la`m sao \? Kho^ng ai be^nh bo? gi` ca'c o^ng la~nh tu., nha^'t la` la~nh tu. ddo?\. Nhu+ng ddo.c chu+? nghi~a cu?a o^ng Le^ Xua^n Khoa, dda^`u o'c to^i bo^~ng du+ng ddi hoang\. To^i cho+.t nho+' dde^'n ca^u no'i dde^? ddo+`i cu?a Mao Xe^'nh Xa'ng : "tri' thu+'c kho^ng ba(`ng cu.c pha^n "

 

Mo^.t la^`n kha'c, Le^ Xua^n Khoa la.i pha't bie^?u : "Ho`a ho+.p ho`a gia?i la` con ddu+o+`ng duy nha^'t\... Trong quo^'c no^.i dda~ to? nhie^`u thie^.n chi', nhu+ng ha?i ngoa.i chu+a dda'p u+'ng tu+o+ng xu+'ng "\. Sao o^ng Khoa kho^ng da'm do.n ve^` o+? Vie^.t Nam, dde^? dda'p u+'ng tu+o+ng xu+'ng, dde^? khai tho^ng con ddu+o+`ng cu+'u nu+o+'c \? Sao o^ng chi? tha^.m tha` tha^.m thu.t ngoa`i na`y, cho+i tro` da'm ddo^'c da'm xu'i?\. Co' pha?i la` vi` o^ng dda~ nghe vie^.t co^.ng no'i toa(.c mo'ng heo ra(`ng : "Trong nu+o+'c ba^y gio+` hoa`n toa`n tu+. do, la`m gi` cu~ng ddu+o+.c, nhu+ng kho^ng ddu+o+.c la`m\... chi'nh tri\.. La`m chi'nh tri., pha?i du+o+'i su+. chi? dda.o sa'ng suo^'t cu?a dda?ng " \? Co^ng an ta.i ca'c phi tru+o+`ng o+? quo^'c no^.i dde^`u no'i\... "kho^ng ddu+o+.c la`m chi'nh tri.." Ngoa`i na`y, tu+o+'ng phu+o+`ng che`o Le^ Minh DDa?o cu~ng ho^ ha`o\... kho^ng la`m chi'nh tri. ! DDa nguye^n dda^'y cha(ng \? Tu+. do kie^?u na`o va^.y \? O^ng Khoa gio^'ng o^ng con ca^`u tu+. o+? cho^~ tro+? co+`, nhu+ng kha'c o+? pha^`n ddo'n gio'\. O^ng kho^ng ddo'n gio' tu+` la(ng Ba DDi`nh, ma` ddo'n gio' tu+` Washington, tu+` Boston\... uo^'n lu+o+~i tro+? co+` dde^? co' "job" trong ca'c to^? chu+'c thie^n ta? to lo+'n va` tie^`n ru+`ng ba.c bie^?n o+? Hoa Ky`, mo^.t ddo^`ng thu? pha.m dda~ khai sanh ra tha'ng tu+ dden \...

 

Ba^y gio+`, xin no'i ve^` mo^.t kie^?u ddo'n gio' tro+? co+` kha'c nu+~a, kie^?u con thoi, ddi ddi ve^` ve^` giu+~a ha?i ngoa.i va` quo^'c no^.i\. DDo' la` tru+o+`ng ho+.p cu?a su+ o^ng Thi'ch Nha^'t Ha.nh\. Ba'o chi' co^.ng sa?n vu+`a ra^`m ro^. dda(ng hi`nh o^ng tha^`y hu+o+'ng da^~n ddo^ng dda?o dde^. tu+? ve^` Vie^.t Nam, ddi dda^u cu~ng ke` ke` co' ba` va~i Cha^n Kho^ng, cha(?ng ro+`i mo^.t bu+o+'c ! Tru+o+'c khi le^n ddu+o+`ng, o^ng Nha^'t Ha.nh co`n ba`y tro` trie^'t ly'\. DDa^y, ha~y thu+? nghe o^ng gia?ng ve^` thuye^'t "tue^. gia'c tu+o+ng tu+'c" (interbeing/intere^tre) : "Muo^'n co' tue^. gia'c tu+o+ng tu+'c, chi? ca^`n nhi`n va`o ro^? rau xanh ma` ta vu+`a ha'i va`o\. Nhi`n tha^.t sa^u, ta se~ tha^'y trong rau co' ma(.t tro+`i, co' dda'm ma^y, co' pha^n ra'c, co' ngu+o+`i la`m vu+o+`n, co' ha`ng va.n ye^'u to^' kha'c\. Rau kho^ng the^? mo^.t mi`nh ma` tu+. co' ma(.t, ma` pha?i cu`ng co' ma(.t vo+'i ma(.t tro+`i, vo+'i dda'm ma^y…\. La^'y ma(.t tro+`i ra kho?i ro^? rau, thi` ro^? rau bie^'n ma^'t…"\. Kha' la('m\. Ho?a mu` ddi?nh cao tri' tue^. ! Mo+'i nghe thi` tha^.t la` sie^u, ga^~m la.i cho ky~, la` chie^u co` mo^`i !

 

Ha~y thu+? a'p du.ng trie^'t ly' hue^` vo^'n na`y va`o tru+o+`ng ho+.p cu?a chi'nh o^ng tha^`y : "Ha~y nhi`n tha^.t sa^u va`o dda?ng, ta tha^'y co' tha^`y, co' chuye^.n tro+? ve^`, co' thuye^'t pha'p ri`nh rang, nhu+ la` VN ddang co' tu+. do to^n gia'o tha^.t va^.y. Tha^`y kho^ng the^? tu+. mi`nh ma` co' ddu+o+.c\. La^'y dda?ng ra kho?i tha^`y, thi` chuye^.n ve^` nu+o+'c tu+. do thuye^'t pha'p se~ bie^'n ma^'t, thi` tha^`y cu~ng bie^'n luo^n !"\. Co' ddu'ng va^.y kho^ng, thu+a tha^`y Ba^'t Ha.nh \? Trong khoa?ng hai na(m nay, ta^.p ddoa`n ca^`m quye^`n ddo^.c ta`i dda?ng tri. Ha` No^.i ddang bi. nhie^`u co+-quan to^?-chu+'c tre^n the^' gio+'i khie^`n na(.ng vi` giam-ca^`m tu` chi'nh tri. va` dda`n a'p to^n gia'o\. Tro` co` mo^`i cu?a tha^`y kho^ng qua ma('t ddu+o+.c ai, cu+' dde^? ye^n cho tha^`y tha ho^` ma` tue^. gia'c tu+o+ng tu+'c! Co' lo cha(ng, la` lo cho ca'c ba` va~i ni co^ ddi theo tha^`y\. DDu'ng va^.y, kho^ng pha?i bo^i ba'c tha^`y dda^u\. DDa^y, ha~y nghe tha^`y ha(m ho+? ddo`i o^m ra'o, kho^ng chu+`a mo^.t ai : "To^i o^m ddu+o+.c ca? nhu+~ng ngu+o+`i co^.ng sa?n va` nhu+~ng ngu+o+`i co^ng gia'o, to^i kho^ng the^? chi? o^m Pha^.t Tu+? va` ngu+o+`i cho^'ng co^.ng\. To^i muo^'n o^m la^'y va` thu+o+ng ye^u ta^'t ca? mo.i ngu+o+`i, kho^ng chu+`a ai…"\. Tu+` tu+` tho^i cho+' tha^`y ! Tha^`y to^i coi bo^. kinh ke^. cha^n chi? ha.t bo^.t qua', kho^ng co' thi` gio+` xem tin tu+'c, ne^n kho^ng hay chuye^.n Michael Jackson mo+'i co' bi. to^' xa`o kho^ ma` dda~ pha?i va'c chie^'u ra to`a…\. DDa.o na`o cu~ng ra(n ngu+o+`i a(n hie^`n o+? la`nh, tu nha^n ti'ch ddu+'c, va` dda.o na`o cu~ng die^.t quy? tru+` ma\. Co`n o^ng dda.o na`y, cha(?ng nhu+~ng khoe mi`nh o^m va` thu+o+ng ye^u co^.ng sa?n, la.i co`n ddo`i o^m va`\... xu+o+ng ye^u tuo^'t nuo^'t, kho^ng chu+`a mo^.t ai\. Khie^'p qua' ! Chi? co' hai ca'ch hie^?u - Mo^.t : o^ng tha^`y la` super dda.o, la` Chu'a, la` Pha^.t\. Hai : o^ng la` … dda.o du. ! DDie^`u thu+' nha^'t, kho' ma` co' ddu+o+.c tre^n co~i ddo+`i o^ tro.c na`y\. Chi? co`n la.i ddie^`u thu+' hai, o^ng ro~ ra`ng ddang die^~n tro` du., nhu+ng du.\... ba xu qua'!

 

Ba tru+o+`ng ho+.p ddo'n gio' tro+? co+` tre^n dda^y, cu+' ta.m go.i la` thu+o+.ng va`ng\. Co`n ha. ca'm, thi` nhie^`u la('m\. Vui nha^'t la` co' mo^.t so^' anh chi. xe^'p ha`ng no^'i dduo^i nghe^nh ddo'n te^n va(n co^ng ve.m Tra^`n va(n Thu?y khi ha('n sang Hoa Ky` co^ng ta'c cho nghi. quye^'t 36\. Thu?y la` ca'n bo^. tuye^n truye^`n, ddu+o+.c go+?i ddi ho.c ddie^.n a?nh ta.i Lie^n So^ tru+o+'c kia, ve^` nu+o+'c ddu+o+.c cho la`m phim ta`i lie^.u ddi chie^'u tuye^n truye^`n, va` na(m ngoa'i ddu+o+.c cho ra nu+o+'c ngoa`i co^ng ta'c, du+o+'i su+. ba?o tro+. cu?a Kewin Bowen, gia'm ddo^'c trung ta^m William Joiner cu?a dda.i ho.c Boston, Massachusetts, trong du+. a'n : "Nghie^n Cu+'u ve^` Tie^'n Tri`nh Ta'i Xa^y Du+.ng Die^.n ma.o va` Que^ hu+o+ng cu?a Ngu+o+`i Vie^.t o+? nu+o+'c ngoa`i "(!)\. Mo+'i nghe qua ca'i te^n du+. a'n, dda~ tha^'y bu+.c ca'i\... mi`nh! Nhu+~ng tha`nh ti'ch tre^n "re'sume' " na`y, ddu+o+.c chi'nh Thu?y lie^.t ke^ trong cuo^'n sa'ch "Ne^'u DDi He^'t Bie^?n" cu?a ha('n pha't ha`nh sau ddo', dde^? hu` ca'c em u't ma^`m non ngoa`i na`y\. Mo^`i ca^u cu?a Thu?y la` mo^`i "danh", cho ca' pho^?ng mu~i, ddi ta^`u bay gia^'y, nhu+ng mo^`i na`y nha^.y kho^ng ke'm chi mo^`i ma`u xanh la' ca^y ma` ba('c bo^. phu? thu+o+`ng du`ng dde^? ca^u ca'c loa.i ca' kha'c\. DDu+o+.c cho danh sa'ch tru+o+'c, Thu?y be`n lie^n la.c mo^.t so^' anh chi. phe ta ngoa`i na`y, ngu+o+`i thi` ha('n khen la` ngo`i bu't sa^u sa('c, ke? la.i ddu+o+.c ha('n ta^ng la` "nha` za(ng" co' tu+ tu+o+?ng tie^'n bo^. (!)\. The^' la` phe ta le^n ta^.n ma^y xanh, sa('p ha`ng cho+` ddo'n quo+'i nha^n\. Ve.m Thu?y "interview" ba(`ng gio.ng tri.ch thu+o+.ng cha chu', va` phe ta riu ri'u khai he^'t ta^m cang cu`ng gia pha?\. Lie^`n sau ddo', te^n va(n co^ng dde^?u ca'ng be`n tu+o+ng le^n he^'t trong cuo^'n Ne^'u DDi He^'t Bie^?n\. Tho^i thi` anh na`y ddu+a, chi. kia ddo'n, chu' na`y la`m ta`i xe^', ca^.u no. xum xoe va'c va li\. Ro~ la` dde.p ma(.t no+? ma`y. Ca' na`o chu+a thi.t, thi` ve.m co`n giu+~ ki'n, chu+' lo`ng tong ca' cho^'t thi` xong vie^.c ro^`i, la` "dump" he^'t\. Cho+i vo+'i ve.m, ddu+`ng co' than\. Cu+' tha('p hu+o+ng, ca^`u co+ mo+`i ho^`n co^' LS Nguye^~n Hu+~u Tho. ve^` ma` ho?i thu+?, thi` ro~\...

 

Xua^n thu nhi. ky`, mo^~i na(m tha'ng tu+ dde^`u tro+? ve^`\. Tha'ng tu+ na(m nay tro+? la.i, vo+'i nhie^`u ne't dda(.c bie^.t, chi? xin ne^u le^n dda^y ddo^i ne't tie^?u bie^?u\. Mo^.t la` no' dda'nh da^'u ddu'ng 30 na(m, ke^? tu+` nga`y ca? hai mie^`n Nam-Ba('c VN ro+i va`o tay ddo^.c ta`i dda?ng tri\.. Tha^.t la` dda.i ba^'t ha.nh cho da^n to^.c Vie^.t, vi` tu+` sau khi co^.ng sa?n quo^'c te^' tan ra~, ha^`u he^'t ca'c da^n to^.c tu+`ng ddie^u linh kha'c dda~ tro+? la.i ddu+o+.c con ddu+o+`ng tu+. do da^n chu?\. Ne't dda(.c bie^.t ke^' tie^'p, la` su+. cho^.n ro^.n cha`o ra`o kie^?u cho' tha'ng ba?y cu?a ca'c ma`n ddo'n gio' tro+? co+` vu+`a ne^u tre^n dda^y, ddang bu`ng ma.nh le^n vi` ngo.n gio' nghi. quye^'t 36 tu+` la(ng Ba DDi`nh tho^?i ra\. Mo^.t ne't dda(.c bie^.t nu+~a cu?a 30 tha'ng 4 na(m nay, la` nhu+~ng no^~ lu+.c ra'o rie^'t cu?a ca'i go.i la` "dda?ng Vie^.t ta^n (!!)" ta.i vu`ng thu? ddo^ Hoa Thi.nh DDo^'n\.

 

Ba(ng dda?ng cai tha^`u na`y ddang gia^.t da^y cho ca'c nho'm ngoa.i vi cuo^.i va` phi.a, co^' to^? chu+'c mo^.t cuo^.c tua^`n ha`nh "Freedom March to Capitol Hill" dde^'n tie^`n ddi`nh to`a nha` quo^'c ho^.i My~ ddu'ng va`o nga`y 30 tha'ng 4, vo+'i ma'nh tha^`u mo^.t co^ng ddo^i vie^.c\. Mo^.t la` : co^' tri`nh la`ng vo+'i mo^.t va`i tay da^n bie^?u nghi. si~ na`o ddo' trong ba(ng "ba.n cu?a Ha` No^.i" (John Kerry, Ted Kennedy...) ra(`ng thi` la` "dda?ng vi.t tie^`m to^i dda.i die^.n cho ngu+o+`i My~ go^'c Vie^.t dda^'y" (!)\. Hai la` : khoe vo+'i la(ng Ba DDi`nh ra(`ng, "dda?ng to^i dda~ dda'p u+'ng nghi. quye^'t 36 cu?a ddo^`ng chi' thu? tru+o+?ng dda^'y nhe', dda~ ddo^?i nga`y 30 tha'ng 4 quo^'c ha^.n cu?a dda'm cho^'ng co^.ng ngoan co^', tha`nh nga`y "Freedom March" dde^'n quo^'c ho^.i My~ ro^`i ddo'!! " - Va?i thu+a kho^ng che ddu+o+.c ma('t li'nh\. Ma'nh mung na`y, co^.ng ddo^`ng va` ca'c ho^.i ddoa`n ngu+o+`i Vie^.t o+? Hoa Thi.nh DDo^'n dde^`u dda~ tha^'y ro~, va` chu+?i nhu+ ta't nu+o+'c\. Bi' qua', lu~ ba(ng dda?ng cai tha^`u vi.t tie^`m be`n tro+' ddi, ddo^?i ca'i te^n nga`y tu+. do ban dda^`u, tha`nh nga`y\... tranh dda^'u cho tu+. do ! Va^~n kho^ng xong, ddo^`ng ba`o va^~n pha.ng to+'i ta^'p\. Te^n nho^ con tho` lo` nhie^`u ma(.t DDoa`n Hu+~u DDi.nh pha?i bo? cu?a cha.y la^'y ngu+o+`i, vu+`a ru't te^n ra kho?i ban to^? chu+'c, vu+`a phu? nha^.n lie^n he^. vo+'i ba(ng dda?ng vi.t tie^`m ! Anh em kaki o+? vu`ng Hoa Thi.nh DDo^'n ai cu~ng bie^'t ro~ to^ng-ti'ch va` tuo^`ng tro` cu?a te^n mu'a ro^'i na`y\. Vo+` vi?n ru't ra cho ddo+~ bo+'t ca` chua tru+'ng tho^'i, nhu+ng ha('n la.i xoay qua to^? chu+'c le^~ truy ddie^.u, truy ddie^.u va`o gio+` ca` phe sa'ng nga`y 30, ma` la.i truy ddie^.u o+? bu+'c tu+o+`ng dda' dden Vietnam War Memorial cu?a My~ ! Ta.i sao ha^'p ta^'p, gu+o+.ng e'p va` mie^~n cu+o+~ng \? Co' pha?i lu.c su'c tranh co^ng dde^? lo.t va`o ma('t xanh cu?a anh ba.n ddo^`ng minh dda~ hi' hu+?ng ru't lui trong danh du+. tru+o+'c kia\. Va` cu~ng dde^? nha^n tie^.n sau ddo', la.i se~ ke'o nhau ra ta(ng cu+o+`ng nha^n so^' cho "show" tua^`n ha`nh cu?a vi.t tie^`m ?!

 

Ba mu+o+i na(m tru+o+'c, ngu+o+`i Vie^.t na.n nha^n cu?a co^.ng sa?n dda~ ta^.n ma('t chu+'ng kie^'n nhu+~ng ca'i che^'t tha?m thu+o+ng, nhu+~ng ma^'t ma't ddau buo^`n, vi` "co^ng an ba mu+o+i ", vi` so'ng gio' bie^?n ddo^ng, vi` ha?i ta(.c Tha'i lan\. Ho. go.i tha'ng tu+ la` tha'ng tu+ dden, la` chuye^.n ddu+o+ng nhie^n, co' chi dde^? bo.n ddo'n gio' tro+? co+` pha?i ke^u la`… cho^'ng co^.ng ngoan co^', qua' khi'ch \? Ba mu+o+i na(m tru+o+'c, ngu+o+`i Vie^.t tu+` bo? co^.ng sa?n ra ddi, vi` ca? hai mie^`n Na-Ba('c VN ro+i va`o quo^'c na.n ddo^.c ta`i dda?ng tri., ca? the^' gio+'i na(m cha^u dde^`u ro~ nhu+ va^.y\. Ne^'u ho. co' go.i nga`y 30 tha'ng 4 la` Nga`y Quo^'c Ha^.n, la` chuye^.n kho^ng sai, co' chi dde^? lu~ co` mo^`i pha?i oang-oa('c le^n la`\... cho^'ng co^.ng la.c ha^.u, la` ca?n tro+? con ddu+o+`ng cu+'u nu+o+'c du+.ng nu+o+'c \? Bo.n ddo^.c ta`i co^ng-an-tri. va` tay sai ddang du`ng 36 kie^?u ly' su+. cu`n, 72 ca'ch ho?a mu` lung la.c, dde^? thu+.c thi nghi. quye^'t 36, vo+'i xua^?n vo.ng co^' tie^'n le^n "qua?n ly' ddo+`i em" cu?a kho^'i ha?i ngoa.i\. Co`n khuya ! DDe^? ho'a gia?i ca'i me^ ho^`n tra^.n na`y, cu+' ke'o ve.m ve^` vo+'i thu+.c te^', ba(`ng mo^.t ddo^i ca^u ho?i ddo+n gia?n va` cu. the^? nha^'t : Ba^y gio+` dda~ ddu'ng 30 na(m qua ro^`i, pha?i cha(ng trong nu+o+'c va^~n co`n ddo^.c ta`i dda?ng tri. \? Pha?i cha(ng "nha` nu+o+'c" va^~n ddang xa`i tro` co^ng-an-tri. \? Lu+o+~i kho^ng xu+o+ng nghi`n ddu+o+`ng la('c le'o, tra? lo+`i sao dda^y \?

 

Kho^'i ma^'y trie^.u ngu+o+`i Vie^.t o+? ha?i ngoa.i dda~ mu.c ki'ch, dda~ ho.c ho?i va` tham gia va`o ca'c sinh hoa.t thu+.c su+. co' tie^'n bo^., co' da^n chu? o+? xu+' ngu+o+`i\. Con em ngu+o+`i Vie^.t ha?i ngoa.i cu~ng dda~ lo+'n le^n, ddu+o+.c trau do^`i, ddu+o+.c dda`o ta.o ne^n ngu+o+`i, trong sinh hoa.t co' da^n chu?, tu+. do va` tie^'n bo^…\. Tru+o+'c hie^.n ti`nh dda^'t nu+o+'c, kho^'i ngu+o+`i Vie^.t ha?i ngoa.i ne^n co' tha'i ddo^. na`o \? Ne^n ddi co^? xu'y cho ngu+o+`i kha'c ve^`, ne^n go+?i con em mi`nh ve^`, dde^? chui va`o ca'i ro. "tu+. do du+o+'i su+. chi? dda.o sa'ng suo^'t cu?a dda?ng", hay la` ne^n tha(?ng tha('n no'i le^n su+. tha^.t, dde^? phu. lu+.c vo+'i ca'c cao tra`o dda^'u tranh ddo`i tu+. do cho da^n to^.c Vie^.t \? Ho?i, tu+'c la` dda~ tra? lo+`i ro^`i va^.y ! Kho^ng the^? co' chuye^.n nghi.ch ly' ngu+o+.c ddo+`i, ddi ngu+o+.c la.i tra`o lu+u tie^'n ho'a cu?a nha^n loa.i\. Sau ba tha^.p nie^n lu+u la.c, tha'ng tu+ na(m nay tro+? ve^`, ngu+o+`i na.n nha^n co^.ng sa?n o+? nu+o+'c ngoa`i va^~n go.i la` Tha'ng Tu+ DDen, ngu+o+`i Vie^.t tu+` bo? co^.ng sa?n ra ddi, va^~n go.i nga`y 30 tha'ng na`y, la` Nga`y Quo^'c Ha^.n\. Ne^'u muo^'n go.i nga`y na`y ba(`ng mo^.t ca'i te^n kha'c, thi` cha('c cha('n kho^ng pha?i la` Tha'ng Tu+ Xanh, ca`ng kho^ng pha?i la` Nga`y Tu+. Do, hay tua^`n ha`nh cho Tu+. Do, ma` chi? co' mo^.t te^n go.i duy nha^'t la` phu` ho+.p, la` pha?i ngu+o+`i ddu'ng cu?a : ne^n go.i la` Tha'ng Tu+ DDie^'m Nhu.c, ddie^'m nhu.c cho bo.n ddo^.c ta`i dda?ng tri., ddie^'m nhu.c cho lu~ co` mo^`i va` cai tha^`u ta'ng ta^.n lu+o+ng ta^m!

 

 

Le^ Pha`m Nha^n\.

 

Tha'ng 4/2005


 
 
* * * * * * *
 

 

(CO`N TIE^'P)

 
 
 

* * * * * *


 
 

http://tailieu0.tripod.com/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Make your own free website on Tripod.com